Istroijat Islama u Baru

Priredio prof.Suljo Mustafić // www.islam-bar.info

Bar 1887 godineNa prostore Bara islam dolazi 1571. godine. Te godine dobro utvrđeni Stari grad Bar osvajaju Turci. Barom će Turci vladati sve do 1878. godine, kada ulazi u sastav Crne Gore pod knjazom Nikolom Petrovićem.
Za više od tri stoljeća apsolutne dominacije, osmanlijska vlast je ostavila neizbrisive tragove materijalne i duhovne kulture. Iako razoreni zemljotresima, oružjem i ljudskom nebrigom i danas svojom ljepotom plijene spomenici islamske kulture i graditeljstva u Starom gradu, kao I van njega.
Prije svih - Sahat kula vakuf Isa Jahja age Ibrahima Osmanova age izgradjena 1753. godine, gradski hamam i vodovod iz 17 vijeka, ostaci turbeta i džamija od kojih su neke građene i na temeljima crkava ili su nastajale njihovim preuređivanjem u dzamije.

Kompleks Omerbašića džamijeSat kulaVan gradskih zidina, dominiraju džamija Omerbašica iz 1662. godine i Hasan dedino turbe izgrađeno 1612. godine , zgrada mešćeme, koja je bila sjediste crnogorskog muftije i najstariji šerijatski sud na Balkanu. U njenoj blizini su ostaci Pazarske džamije i medrese-srednje vjerske škole. Tu je svakako i Škanjevića džamija iz sredine 18.stolejća , od koje je ostalo samo minare, jedinstvene kamene ljepote, proporcija i sklada. Sagradio ga je 1817. Ali- aga Hasećija.

Džamija u Podgradu, kao i seoske dzamije u Tuđemilima, Zaljevu, Dobroj vodi, Veljim Mikulicima, Pečuricama, Kunjama, Mrkojevicima, Gorani i selima Krajine, zatim nadgrobni nišani, stari stotinama godina, govore o utemeljenosti i trajanju muslimana na teritoriji Bara. Brojne česme i mostovi , medrese i mejtepi, mostovi i kaldrme, dokumenta i rukopisi, kao i vakufi od nekoliko hiljada stabala maslina, svjedoče o materijalnim ulaganjima muslimana u svoju zajednicu i prostor u kome žive.

Nišan na starobarskom mezaruIslamska zajednica u Baru, prema dostupnim podacima, osnovana je odmah nakon uspostave osmanlijske uprave- 1571/ 1572.godine. To se može zaključiti iz Ahdname (povelje) Pertev paše ( osvajača Bara) iz ovog vremena, koji ovim dokumentom uređuje sva prava hrišćana u osvojenom gradu, dajući im posebne privilegije, a ujedno spominje i imovinu koja pripada crkvi I imovinu novoosnovane islamske zajednice.

Stari Turski amamO njenom funkcionisanju, tokom osmanlijske vladavine nema mnogo podataka- bogata arhiva Odbora islamske zajednice u Starom Baru, na staroosmanslijskom jeziku tek čeka da bude prevedena. Ono što se može pretpostaviti jeste njen veoma dinamičan razvoj I prosperitet , s obzirom na ogoman broj građevina-džamija, mekteba, medrese, turbeta, kao I ostalih građevina I veliki broj vakufa u zemlji I maslinama. Sve to govori u prilog da je, u tom vremenuj Islamska zajednica doživjela pravi procvat.

Nakon crnogorskog osvajanja Bara I odluka Berlinskog kongresa 1878. godine, sva imovina muslimana i Islamske zajednice, uglavnom je ostala je u njihovom vlasništvu.Oduzimanje imovine dešavalo se samo u posebnim prilikama, nekad uz saglasnost, a nekad i uz protivljenje predstavnika Islamske zajednice.

AkvaduktKada je juna 1912.godine za, trećeg po redu, crnogorskog muftiju postavljen Murtezir Karađuzović, on je sjedište Glavne uprave šerijata i muftijstva preselio u Stari Bar. Nakon Podgoričke skupštine, kada je Crna Gora prisajedinjena Srbiji muftija Karađuzović je penzionisan , a muftijstvo I Uprava šerijata prebačena u Podgoricu, a ingerencije nad njom preuzo je Vrhovni muftija u Beogradu. Uspostavljenjem jedinstva islamske zajednice njenim ustavom iz 1930. godine, svi muslimani u Jugoslaviji bivaju potčinjeni reis-ul-ulemi u Beogradu, a u admisnistrativnom smislu područje Crne Gore pripalo je ulema-medžlisu čije je sjedište bilo u Skplju. Od 1936. godine sjedište reis-ul-uleme prenjeto je u Sarajevo. Sve ovo vrijeme o imovini vakufa na teritoriji Bara starala su se povjereništva ili vakufski medžlisi a kasnije vakufsko-mearifska povjereništva

Stari Bar, tvrđavaNakon 1945. godine, u novoj državi ingrenciju nad Islamskom zajednicom I njenom imovinom u Baru, kao I u svim gradovima slične veličine preuzimaju organi Islamske zajednice, koji su u gotovo četiri decenije nosily različite nazive- Uprave vakufa, Vakufskog povjerenstva, te Odbora islamske zajednice. Oni su potčinjeni Starješinstvu islamske zajednice u Crnoj Gori, a ona opet Reis-ul-ulemi, čije je sjedište bilo u Sarajevu. Raspadoom SFRJ, 1992. godine i Islamska zajednica u Crnoj Gori se osamostaljuje. Po novom Ustavu Islamskom zajednicom upravlja Mešihat, a na njegovom čelu se nalazi Reis Islamske zajednice. U Baru, islamskom zajednicom rukovodi Odbor islamske zajednice, čiji članovi su predstavnici svih džematskih odbora sa teritorije opštine.